เมื่อความรับผิดชอบ กลายเป็นช่องโหว่ – ทำไมวัยทำงานถึงเจ็บหนักที่สุดในเกมมิจฉาชีพ

จาก BOT Symposium 2025 เสวนาเรื่อง “เท่าทันภัยการเงิน: Towards Safer and More Inclusive Digital Finance”, Bank of Thailand (19 ก.ย.2568 )พบข้อเท็จจริงที่น่าตกใจว่าภัยการเงินไม่ได้เลือกปฏิบัติเพียงแค่ช่วงวัยใดวัยหนึ่ง แต่กำลังกัดกินคนไทยทุกกลุ่ม โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางอย่างเยาวชนอายุต่ำกว่า 15 ปี (พบกว่า 1,056 เคส) และผู้สูงวัยอายุ 60 ปีขึ้นไป (พบสูงถึง 41,577 เคส) ซึ่งทั้งสองกลุ่มนี้ล้วนเป็นบุคคลในความดูแลของ “คนวัยทำงาน” แต่คำถามที่น่าสนใจคือ: ทำไมกลุ่มวัยทำงานที่มีประสบการณ์และรายได้สูง ถึงมักมียอดความเสียหายต่อเคส “แพง” กว่ากลุ่มอื่น?

1. ยิ่งมั่งคั่ง ยิ่งตกเป็นเป้าหมาย “หลอกลงทุน” คนทำงานวัยใกล้เกษียณมักมีความมั่งคั่งสะสมมากที่สุด เป็นอันดับหนึ่ง มิจฉาชีพจะใช้ AI และข้อมูลโซเชียลวิเคราะห์เพื่อเข้าหาเหยื่อที่มีกำลังทรัพย์ และใช้หลัก Social Engineering สร้างสถานการณ์ที่เหมาะสมกับบุคคลนั้น ๆ

2. แรงกดดันจาก “ครอบครัวแบบขยาย” และภาวะเศรษฐกิจ แรงกดดันจากการเป็น “Sandwich Generation” ที่ต้องแบกภาระทั้งค่าเล่าเรียนบุตรและค่ารักษาพยาบาลพ่อแม่ ท่ามกลางภาวะเศรษฐกิจที่รายได้โตไม่ทันค่าครองชีพ และการขาดเงินสำรองฉุกเฉิน 3-6 เดือน ทำให้คนกลุ่มนี้มองหา “ทางลัด” ในการสร้างรายได้ ความกดดันเหล่านี้เองเปรียบเสมือน “อาวุธทางจิตวิทยา” ที่เข้ามาบดบังการตัดสินใจอย่างมีเหตุมีผล (Judgment) ทำให้เกิดอคติและหลงเชื่อกลโกงได้ง่าย

3. กับดักความรู้: “ยิ่งรู้มาก ยิ่งประมาท” สิ่งที่น่ากลัวคือ ความรอบรู้ไม่ได้เป็นเกราะป้องกันเสมอไป ข้อมูลการสำรวจพบว่า กลุ่มที่มีความรู้เท่าทันข่าวสารแต่มีความประมาท มีโอกาสตกเป็นผู้เสียหายเพิ่มขึ้นถึง 14% เพราะความเชื่อมั่นในประสบการณ์ทำให้กล้าที่จะพูดคุยหรือต่อรองกับมิจฉาชีพ จนสุดท้ายตกเป็นเหยื่อใน “ท่าหลอก” ที่ซับซ้อนขึ้น ซึ่งปัจจุบันถูกพัฒนาให้เป็น “อุตสาหกรรมไซเบอร์” ที่แบ่งงานกันทำเป็นห่วงโซ่อย่างมืออาชีพ

แนวทางสร้างภูมิคุ้มกัน สร้าง “Self-literacy” เข้าใจอารมณ์ตนเองเมื่อถูกกระตุ้นด้วยความโลภหรือความกังวล หยุดคิดก่อนโอน อย่างน้อย 45-60 นาที แชร์ข้อมูลเพื่อบอกต่อ ช่วยเพิ่มข้อมูลในระบบ Central Fraud Registry (CFR) เพื่อป้องกันคนอื่นในสังคม ดังนั้นการป้องกันที่ดีที่สุดคือการ “ไม่ประมาท” และการมี “สติ”